Rừng ngập mặn kết hợp nuôi cua bùn ở Trung Quốc

Rừng ngập mặn kết hợp nuôi cua bùn: “Mỏ vàng” xanh bền vững tại Quảng Đông, Trung Quốc

1. Tầm nhìn chiến lược: “Nước trong, núi xanh là tài sản vô giá”

Nhân kỷ niệm 20 năm khái niệm “nước trong, núi xanh là tài sản vô giá” và năm cuối cùng của Kế hoạch 5 năm lần thứ 14, phóng viên Southern Finance đã có chuyến đi thực tế tại vùng rừng ngập mặn lớn nhất Trung Quốc – tỉnh Quảng Đông. Điểm nhấn là dự án thí điểm nuôi trồng thủy sản kết hợp sinh thái trên đảo Đông Hải, Trạm Giang, vừa được vinh danh “Trường hợp điển hình về bảo vệ và phục hồi sinh thái biển năm 2025”.

Sau khi thủy triều rút, những cánh rừng ngập mặn xanh mướt hiện ra cùng với các đầm nuôi cua bùn (cua xanh), động vật có vỏ và tảo – tất cả tạo thành một hệ sinh thái tuần hoàn khép kín, mang lại giá trị kinh tế lên tới hàng chục nghìn nhân dân tệ mỗi mẫu/năm.

“Trước đây, ao nuôi tôm cá là nguyên nhân chính phá hủy rừng ngập mặn. Giờ đây, chúng tôi đã tìm ra cách để rừng và nuôi trồng cùng tồn tại, cùng có lợi.” – Liao Baowen, Giám đốc học thuật Trung tâm Nghiên cứu & Bảo tồn Rừng ngập mặn, Phòng thí nghiệm Vịnh Quảng Đông.

2. Thực trạng suy thoái và giải pháp công nghệ sinh thái

2.1. Những năm 1980-1990: Rừng ngập mặn bị thu hẹp nghiêm trọng

Vào cuối thế kỷ 20, việc mở rộng nuôi trồng thủy sản và cải tạo đất đã khiến diện tích rừng ngập mặn ở Trạm Giang suy giảm mạnh. Hệ quả: đa dạng sinh học giảm, bờ biển mất khả năng chắn sóng, chất lượng nước ô nhiễm. Khu bảo tồn thiên nhiên rừng ngập mặn quốc gia Zhanjiang – nơi có diện tích rừng ngập mặn lớn nhất và tập trung nhất Trung Quốc – cũng bị ảnh hưởng nặng nề.

2.2. Mô hình “cùng tồn tại” – Giải pháp cân bằng lợi ích

Thay vì “trả ao về rừng” (gây mất thu nhập cho người nuôi), các nhà khoa học tại Phòng thí nghiệm Vịnh Quảng Đông đã nghiên cứu giải pháp tích hợp rừng ngập mặn – cua – động vật có vỏ – tảo ngay trong ao nuôi.

Các bước thực hiện điển hình tại dự án thí điểm 8,5 mẫu (≈3,4 ha) gần làng Đi-đi, đảo Đông Hải:

• Đào sâu và nâng cao ao nuôi cũ.
• Trồng các loài cây ngập mặn phù hợp: cây trâm bầu, đước trắng, đước đỏ, đước thu, đước thân gỗ.
• Nuôi cua bùn (cua đào hang) trong các kênh thủy triều.
• Thả thêm động vật có vỏ (nghêu, sò, hến) và rong biển lớn.

3. Hiệu quả vượt trội: Tỷ lệ sống của cua tăng gấp đôi, năng suất 30-50 kg/mẫu/năm

Theo Song Chen, nhà nghiên cứu của Trung tâm Bảo tồn Rừng ngập mặn:

“Với phương pháp nuôi ao truyền thống, cua bùn thường ăn thịt đồng loại, chất lượng nước kém, tỷ lệ lột xác thấp – dẫn đến tỷ lệ sống dưới 30%. Việc thay nước thường xuyên còn gây ô nhiễm môi trường bên ngoài.”

Khi có rừng ngập mặn trong ao:

• Cây ngập mặn hấp thụ chất thải chuyển hóa (đạm, phốt pho), điều tiết chất lượng nước.
• Lá cây rụng phân hủy nhờ vi sinh – tạo thức ăn tự nhiên cho động vật đáy.
• Hệ rễ phức tạp trở thành nơi trú ẩn giúp cua tránh ăn thịt lẫn nhau.
• Rong biển quang hợp tăng oxy hòa tan, hỗ trợ hô hấp cho rễ cây và động vật nuôi.

4. Giá trị gia tăng: Từ cua bùn đến “cua vàng” xuất khẩu

Không dừng lại ở nuôi thương phẩm, các nhà khoa học tại Trung tâm Nghiên cứu & Bảo tồn Rừng ngập mặn Vịnh Quảng Đông đã áp dụng công nghệ chiết xuất dầu từ trứng cua bùn để sản xuất cua vàng (cua gạch) chất lượng cao.

• Kết quả: 132 con cua vàng được tạo ra từ 5 đợt thí nghiệm.
• Tỷ lệ chuyển đổi: gần 70% – đứng đầu ngành.
• Ý nghĩa: Chuyển từ quy trình chọn lọc thủ công sang sản xuất hàng loạt cua vàng.

Những con cua bùn cái đạt chuẩn được đưa vào nuôi nhốt trong nhà, thâm canh để thu trứng và sản xuất cua giống chất lượng cao, phục vụ xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, EU.

5. Mở rộng mô hình: Hơn 60 mẫu ứng dụng, 4 ha trình diễn

Hiện nay, mô hình “rừng ngập mặn trong ao – nuôi cua dưới tán – thu vàng từ cua” đang được nhân rộng tại:

• Đảo Kim Nới
• Đảo Nam Sa
• Vịnh Long Vương

Quy mô hiện tại: hơn 60 mẫu (≈ 4 ha) ứng dụng trình diễn, do Trung tâm Nghiên cứu & Bảo tồn Rừng ngập mặn phối hợp với:

• Quỹ Bảo tồn Đất ngập nước Rừng ngập mặn Quảng Đông
• Hợp tác xã Nuôi trồng thủy sản đảo Lư Châu
• Ủy ban thôn Mazhang Shiqiao
• Công ty Lâm nghiệp Leizhou Yuanxing

Mục tiêu phát triển loài: mô hình phù hợp với nhiều đối tượng thủy sản giá trị cao khác như cá thòi lòi, tôm sú, lươn huyết.

6. Thách thức và định hướng tương lai

6.1. Hiện trạng rừng ngập mặn Quảng Đông

• Tổng diện tích: 11.400 ha.
• Khoảng 60% nằm trong khu bảo tồn thiên nhiên.
• Gần 95% nằm trong ranh giới đỏ bảo vệ sinh thái.

6.2. Vấn đề cần giải quyết

• Cân bằng giữa trồng cây, nuôi cua, điều tiết mực nước và vi sinh vật đáy.
• Đảm bảo không làm suy thoái rừng ngập mặn khi mở rộng diện tích nuôi.

6.3. Giải pháp tiếp theo

• Tăng cường nghiên cứu chọn giống cây ngập mặn và cua bùn bản địa.
• Ứng dụng công nghệ cảm biến IoT để giám sát chất lượng nước và tốc độ sinh trưởng.
• Xây dựng chứng nhận “sinh thái – carbon thấp” cho sản phẩm cua bùn nuôi kết hợp rừng ngập mặn.

7. Kết luận: “Trồng cây trong ao, nuôi cua dưới tán, biến cua thành vàng”

Mô hình cùng tồn tại “rừng ngập mặn – cua – động vật có vỏ – tảo” đã chứng minh:

• Phục hồi sinh thái thực sự có thể đi cùng với tăng trưởng kinh tế.
• Người nuôi trồng thủy sản không mất đất, không mất thu nhập, thậm chí còn gia tăng lợi nhuận nhờ cua sạch – cua vàng.
• Đây là “mô hình Quảng Đông” – một điển hình để các tỉnh ven biển khác học tập, hướng tới nền kinh tế biển bền vững, phát thải ròng bằng 0.

“Rễ cây ngập mặn không chỉ bén rễ trong ao nuôi được phục hồi, mà còn bén rễ vào hy vọng làm giàu của hàng nghìn hộ dân ven biển.”

Tư vấn nuôi cua Cà Mau

0944675344 (anh Hải)

0899309090 (anh Sơn)