Khử trùng trong chế biến thực phẩm tại Việt Nam
Ngành chế biến thực phẩm của Việt Nam đang tăng trưởng nhanh chóng nhờ việc các nhà sản xuất mở rộng công suất, nâng cao tiêu chuẩn vệ sinh và đáp ứng các yêu cầu xuất khẩu ngày càng nghiêm ngặt. Cùng với sự tăng trưởng này, các nhà máy đang chịu áp lực lớn hơn trong việc tăng cường vệ sinh bề mặt, kéo theo nhu cầu ngày càng cao đối với các giải pháp khử trùng gốc nước tại chỗ cho bề mặt thực phẩm, thiết bị và khu vực chế biến. Sự thay đổi này tạo ra cơ hội tăng trưởng rõ ràng cho các thiết bị khử trùng nước hiện đại, góp phần hỗ trợ quản lý vệ sinh an toàn và tiêu chuẩn hóa trên toàn ngành.
Tổng quan thị trường ngành chế biến thực phẩm
Việt Nam là một trong những trung tâm chế biến thực phẩm tăng trưởng nhanh nhất châu Á. Đến năm 2024, ngành này dự kiến chiếm hơn 19% tổng giá trị sản xuất toàn ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Cùng với nhu cầu tiêu dùng gia tăng và sự hiện diện ngày càng lớn của các nhà đầu tư nước ngoài, ngành sản xuất thực phẩm tiếp tục mở rộng. Doanh thu ngành đã tăng từ 53,2 tỷ USD năm 2021 lên 67,5 tỷ USD năm 2023 (tăng thêm 14,3 tỷ USD), phản ánh đà tăng trưởng bền vững. Xu hướng này cho thấy sự phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch và sự mở rộng công suất sản xuất trong toàn ngành.
Doanh thu của các doanh nghiệp trong ngành sản xuất thực phẩm (2017-2023)
Đơn vị: tỷ USD
Nguồn: Cơ sở dữ liệu doanh nghiệp B&Company
Doanh thu ngành sản xuất thực phẩm tập trung chủ yếu ở khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, lần lượt chiếm 43,9% và 32,3% tổng doanh thu năm 2023 nhờ nền tảng nông nghiệp và thủy sản vững mạnh. Đồng bằng sông Hồng và khu vực miền Trung đứng sau với mức trung bình, phản ánh năng lực chế biến ở mức vừa phải. Trong khi đó, khu vực Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên chỉ chiếm tổng cộng khoảng 4%, cho thấy chế biến thực phẩm quy mô lớn vẫn chủ yếu tập trung ở phía Nam.
Doanh thu ngành chế biến thực phẩm của Việt Nam theo khu vực năm 2023.
100% = 67,5 tỷ USD
Nguồn: Cơ sở dữ liệu doanh nghiệp B&Company
Khi các nhà máy, kho lạnh, bếp trung tâm và chuỗi nhà hàng mở rộng quy mô, họ phải chịu áp lực lớn từ cả cơ quan quản lý trong nước và khách hàng xuất khẩu trong việc áp dụng các hệ thống an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn HACCP và ISO 22000, nhấn mạnh thiết kế vệ sinh và khử trùng hiệu quả nước, thiết bị và bề mặt.
Nhà máy chế biến hải sản
Ứng dụng và xu hướng thị trường của máy khử trùng nước
Do nhu cầu vệ sinh khác nhau giữa các nhóm người dùng – từ rửa bề mặt, rửa nguyên liệu đến tiệt trùng thiết bị – thị trường không phải là một phân khúc đơn lẻ mà được chia thành nhiều lĩnh vực ứng dụng khác nhau. Tại Việt Nam, thị trường thiết bị khử trùng nước có thể chia thành bốn cụm ứng dụng chính:
1. Dịch vụ ăn uống và bếp công nghiệp
Đây là phân khúc sôi động nhất, được thúc đẩy bởi sự mở rộng nhanh chóng của nhà hàng, khách sạn, bếp trung tâm và bếp ăn trường học. Các đơn vị vận hành ngày càng yêu cầu quy trình vệ sinh nhất quán, có thể kiểm tra và truy xuất, đặc biệt trong rửa rau củ, khử trùng dụng cụ và bề mặt tiếp xúc thực phẩm. Thiết bị tạo axit hypochlorous (HOCl) và hệ thống nước điện phân được sử dụng rộng rãi vì giúp giảm xử lý hóa chất, có tác dụng diệt khuẩn hiệu quả nhưng dịu nhẹ và nâng cao tuân thủ vệ sinh.
2. Nhà máy chế biến thực phẩm và đồ uống
Việc áp dụng đang tăng ổn định, đặc biệt ở các doanh nghiệp vừa và lớn xuất khẩu thủy sản, trái cây đông lạnh, đồ uống và thực phẩm chế biến sẵn. Các nhà máy này phải đáp ứng tiêu chuẩn HACCP, ISO 22000 và yêu cầu của người mua quốc tế, đòi hỏi hệ thống vệ sinh đáng tin cậy cho nguyên liệu, bề mặt thiết bị và nước sử dụng trong quy trình CIP. Do đó, thiết bị khử trùng nước ngày càng được xem là giải pháp thay thế an toàn, ít tồn dư hơn so với châm clo truyền thống.
3. Y tế, cơ sở công cộng và thương mại
Trong và sau đại dịch COVID-19, nhiều bệnh viện, phòng khám và cơ quan công cộng đã đầu tư vào hệ thống khử trùng dựa trên HOCl, ozone hoặc UV để quản lý vệ sinh bề mặt và không khí. Nhu cầu về dung dịch khử trùng an toàn cho con người, phù hợp cho khu vực lối vào, không gian chung và khu rửa tay, vẫn duy trì ổn định.
4. Nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và logistics chuỗi lạnh
Dù còn ở giai đoạn phát triển, nhiều trang trại, nhà đóng gói và kho lạnh đã sử dụng thiết bị khử trùng nước để xử lý trái cây, rau, hải sản, dụng cụ và bề mặt phòng lạnh. Đây vẫn là thị trường ngách nhưng được kỳ vọng mở rộng khi Việt Nam tăng cường tiêu chuẩn xuất khẩu nông sản.
Mức độ áp dụng trong lĩnh vực chế biến thực phẩm
Ngành chế biến thực phẩm là một trong những lĩnh vực yêu cầu cao và phát triển nhanh nhất về vệ sinh. Khi sản lượng tăng và yêu cầu xuất khẩu nghiêm ngặt hơn, các nhà máy phải kiểm soát rủi ro nhiễm bẩn trong toàn bộ hoạt động. Điều này thúc đẩy sự quan tâm đến các giải pháp khử trùng gốc nước hiện đại.
Tuy nhiên, mức độ áp dụng vẫn còn hạn chế. Rào cản chính là nhận thức kỹ thuật thấp về thiết bị vệ sinh tiên tiến và sự phụ thuộc vào phương pháp xử lý sau thu hoạch truyền thống. Khoảng 93% doanh nghiệp đang hoạt động là doanh nghiệp nhỏ và vừa, phần lớn quen thuộc với clo truyền thống nhưng ít hiểu về HOCl, nước điện phân hoặc hệ thống ozone.
Nhà máy chế biến trái cây
Hiện nay, các doanh nghiệp chế biến thực phẩm tại Việt Nam chủ yếu sử dụng bốn loại thiết bị khử trùng nước:
1. Máy tạo nước điện phân (NaOCl trung tính)
Hệ thống này điện phân dung dịch muối loãng để tạo dung dịch NaOCl trung tính (pH 7,0–7,5) có hoạt tính cao. Dung dịch này có khả năng kháng khuẩn mạnh, ít mùi và ít tồn dư. Ứng dụng bao gồm rửa rau quả, hải sản, khử trùng dao, thớt, băng chuyền, bồn chứa và phun sương trong phòng chế biến.
2. Máy tạo HOCl (nước axit nhẹ)
Hệ thống như OSG P3 tạo HOCl nồng độ thấp dùng cho khử trùng bề mặt và không gian. Được quảng bá là an toàn hơn ozone khí và dung dịch clo truyền thống, HOCl ngày càng được chú ý nhờ tính ăn mòn thấp, ít mùi và tồn dư hóa học cực thấp.
3. Ozone và UV tích hợp trong dây chuyền xử lý nước
Máy tạo ozone và module UV được tích hợp trong hệ thống lọc – RO – UV/ozone để đảm bảo nước quy trình đạt an toàn vi sinh. Đây là “module khử trùng cuối cùng” trong nhiều nhà máy đồ uống, thủy sản và chế biến thực phẩm.
4. Hệ thống clo truyền thống
Châm clo vẫn phổ biến, nhất là ở nhà máy nhỏ do chi phí thấp. Tuy nhiên, xu hướng đang dần chuyển sang các công nghệ an toàn hơn như nước điện phân, HOCl, ozone và UV.
Thị trường thiết bị khử trùng nước tại Việt Nam có sự tham gia của các thương hiệu Hàn Quốc và Nhật Bản như NaOClean, OSG cùng với các nhà sản xuất trong nước như Dr.Ozone, Ecomax, Rama và UVGREEN. Thương hiệu nước ngoài dẫn đầu phân khúc cao cấp với công nghệ HOCl và nước điện phân ổn định, nhắm vào nhà máy thực phẩm và môi trường tiêu chuẩn cao. Trong khi đó, thương hiệu nội địa tập trung vào ozone và UV với giải pháp chi phí hợp lý cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Xu hướng chung là chuyển dịch từ hóa chất truyền thống sang công nghệ khử trùng tại chỗ an toàn và ít tồn dư.
Triển vọng thị trường thiết bị khử trùng tại Việt Nam
Cơ hội
Ngành chế biến thực phẩm Việt Nam dự kiến tiếp tục tăng trưởng mạnh trong 5 năm tới nhờ tiêu dùng nội địa, xuất khẩu và đầu tư nước ngoài. Khi quy mô và hiện đại hóa tăng lên, vệ sinh sẽ trở thành ưu tiên chiến lược, kéo theo nhu cầu bền vững đối với hệ thống khử trùng nước đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.
Sự phát triển của bếp trung tâm, đơn vị catering, cơ sở sơ chế rau cắt sẵn, quán cà phê và chuỗi cửa hàng tiện lợi cũng thúc đẩy nhu cầu thiết bị nhỏ gọn, dễ bảo trì.
Thách thức
Nhận thức về công nghệ HOCl, nước điện phân và ozone vẫn còn hạn chế, đặc biệt ở doanh nghiệp nhỏ. Chi phí đầu tư ban đầu cao là rào cản lớn so với clo truyền thống. Ngoài ra, Việt Nam chưa có tiêu chuẩn quốc gia riêng cho thiết bị tạo HOCl hoặc ozone nước trong chế biến thực phẩm, khiến doanh nghiệp e ngại về tuân thủ và chứng nhận.
Tóm lại
Trong ngắn hạn, việc áp dụng sẽ tăng nhanh nhất ở các nhà máy xuất khẩu thủy sản, rau quả, đồ uống và thực phẩm chế biến sẵn – nơi yêu cầu HACCP, BRCGS và ISO 22000 thúc đẩy đầu tư công nghệ khử trùng tiên tiến. Khu vực phía Nam với mật độ khu công nghiệp cao sẽ tiếp tục dẫn dắt nhu cầu thị trường.
Dù thị trường còn phân mảnh, cơ hội lớn đang mở ra cho các hệ thống bền bỉ, dễ bảo trì, tích hợp tiệt trùng và sấy khô hiệu quả. Tổng thể, Việt Nam cho thấy triển vọng tăng trưởng mạnh trong lĩnh vực thiết bị khử trùng nước, đặc biệt khi yếu tố an toàn, hiệu quả và thân thiện người dùng trở thành tiêu chí quyết định mua hàng.
Nguồn: https://b-company.jp
